Μεσοβυζαντινὴ Λακωνία (8ος αἱ. - 1204)

ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΛΑΚΩΝΙΑ (8ος αἱ. - 1204)

Γεράκι. Ἅγιος Σῴζων

Ὁ δίστυλος, σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος, βυζαντινῶν χρόνων, ναός, εἲναι κτισμένος στῇ θέση παλαιοχριστιανικῆς βασιλικῆς. Στο ἱερὸ καὶ σὲ ἄλλα μέρη τοῦ σῴζονται ἀποσπασματικὰ τοιχογραφίες, οἱ ὁποῖες μποροὺν να χρονολογηθοὺν στο 13ο αἰῶνα.



Γεράκι. Ἅγιος Ἀθανάσιος

Στο κοιμητήριο τοῦ χωρίου βρίσκεται ὁ δίστυλος, σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος ναὸς τοῦ τέλους τοῦ 12ου αἰῶνα, μὲ ἐντοιχισμένα στην τοιχοδομία τοῦ ἀρχαία ἀρχιτεκτονικὰ μέλῃ. Ὁ ζωγραφικὸς τοῦ διάκοσμος, ποὺ διατηρεῖται ἀποσπασματικά, χρονολογείται στο τέλος τοῦ 13ου αἰῶνα.



 

Σκάλα. Πανηγυρίστρα (πρῴην Ἀλαιμπεη). Ἅγιος Γεωργιος

Μεταβατικοῦ τύπου, σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος μὲ τροῦλο καὶ νάρθηκα ναός, ποὺ μὲ Βάσῃ τὰ τυπολογικά, κατασκευαστικὰ καὶ μορφολογικὰ τοῦ χαρακτηριστικὰ χρονολογείται στο τέλος τοῦ 10ου αἰῶνα. Στο ἐσωτερικὸ διασῴζει λίγες τοιχογραφίες, πιθανότατα σύγχρονες μὲ τὴν ἀνέγερση τοῦ.

Κάστρο Μονεμβασίας. Ἄνω Πόλη. Ἁγία Σοφία

Εἲναι τὸ ἐπιβλητικότερο βυζαντινὸ οἰκοδόμημα τοῦ κάστρου. Ἀνηκεῖ στον ἀρχιτεκτονικὸ τύπο τοῦ σύνθετου ὀκταγωνικοὺ τρουλαίου ναοῦ. Στα μεταβυζαντινὰ χρόνια ὑπέστη ἐκτεταμένες μετατροπές, στο πλαίσιο τῆς μετασκευῆς τοῦ σὲ τζαμὶ (16ος αἰῶνας) καὶ ἀκολούθως σὲ ἵδρυμα καθολικοῦ τάγματος (τέλη 17ου αἰῶνα). Στο ἐσωτερικὸ τοῦ διατηροῦνται τοιχογραφίες τοῦ 12ου αἰῶνα.



 

Ἅγιος Νικόλαος. Ναὸς τοῦ Ἁγίου Νικολάου

Ἐνοριακὸς ναός, βυζαντινῶν χρόνων (11ος αἱ.), στον τύπο τοῦ δίστηλου σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου μὲ τροῦλο. Οἱ τοιχογραφίες τοῦ χρονολογούνται στο δεύτερο μισὸ τοῦ 13ου αἰῶνα.


Ἀπίδια. Κοίμηση τῆς Θεοτόκου

Ἡ μεγάλη, τρίκλιτη, θολοσκέπαστη Βασιλικὴ τῆς Κοίμησης μὲ τὸ ἐντυπωσιακὸ κωδωνοστάσιο χρονολογείται στο 10ο αἰῶνα καὶ προῆλθε ἀπὸ μετασκευὴ παλαιοτερου ξυλοστέγου ναοῦ, τῶν ὀψίμων παλαιοχριστιανικῶν χρόνων. Τὸ μαρμάρινο τέμπλο στο ἐσωτερικὸ τοῦ μνημείου ἀνάγεται στους ὑστέρους Βυζαντινοὺς χρόνους.

Πλάτανος Γυθείου (πρῴην Λίμπερδο). Ἅγιος Δημήτριος

Ἐνδιαφέρον δεῖγμα τῆς μεσοβυζαντινῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ποὺ ἀνηκεῖ στον τύπο τοῦ δικιόνιου, σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου μὲ τροῦλο ναοῦ καὶ χρονολογείται στα τέλη τοῦ 11ου αἰῶνα. Μαρμάρινο τέμπλο καὶ τοιχογραφίες ἀξιολόγης τέχνης σῴζονται στο ἐσωτερικὴ τοῦ.

Κονιδίτσα. Ναὸς τοῦ Προφήτῃ Ἠλίᾳ

Σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος ναὸς τοῦ 11ου αἰῶνα, μὲ νάρθηκα καὶ παρέκκλησι στῇ νότια πλευρὰ τοῦ. Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ὁ τροῦλος καὶ ὁ κεραμοπλαστικὸς τοῦ διάκοσμος, καθὼς καὶ γλυπτὰ τοῦ Βυζαντινοῦ τέμπλου που βρίσκονται σὲ β` χρήσῃ στῇ θύρα τοῦ νάρθηκα.

 

Μανῇ. Ἔρημος, Ἁγία Βάρβαρα

Ἡ ἀκρίβεια τῆς κατασκευῆς, οἱ κομψὲς ἀναλογίες, ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ποικιλία στῇ διαπλαση τῶν ὄψεων καὶ ἡ πληρότητα τοῦ γλυπτοῦ διακόσμου διακρινοῦν τὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Βαρβάρας, δημιούργημα τοῦ 12ου αἰῶνα, δικαιολογώντας τὸ χαρακτηρισμὸ τῆς ἀπὸ ὁρισμένους μελετητὲς ὡς «τῆς τελειότερης ἐκκλησίας τῆς Μανῆς».

 

Μανῇ. Γαρδενίτσα. Μεταμόρφωση τοῦ Σωτηρὰ

Ὁ μικρὸς κομψὸς ναὸς κτίστηκε τὸν 11ο αἰῶνα, ἐνῶ τὸ τετράγωνο προστῶο μὲ τὸ κωδωνοστάσιο προστέθηκε τὸ 12ο αἰῶνα. Οἱ λίγες τοιχογραφίες που διατηροῦνται στο ἐσωτερικὸ τοῦ χρονολογούνται στο 14ο-15ο αἰῶνα.

 

Μανῇ. Χαρούδα. Ταξιάρχης

Ἀξιολογο ἀρχιτεκτονικὸ μνημεῖο τῆς περιοχῆς, μὲ φροντισμένη τοιχοποιία καὶ ἀξιοσημείωτη ποικιλία στῇ διαπλαση τῶν ὄψεων. Χρονολογείται στον 11ο αἰῶνα, ἐνῶ κοσμήθηκε στα ὄψιμα μεταβυζαντινὰ χρόνια μὲ τοιχογραφίες.


 

Μανῇ. Καφιόνα. Ἅγιοι Θεοδωροι

Οἰκοδομήθηκε καὶ τοιχογραφήθηκε για πρώτη φορὰ τὸ 1144/1145. Τῇ διαπλαση τῶν ὄψεων χαρακτηρίζει λιτότητα μὲ μοναδικὸ διακοσμητικὸ στοιχεῖο τὸ πεταλόμορφο τόξο τῆς νοτίας εἰσόδου. Μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1263-1270, μὲ δαπάνες τοῦ ἀρχιερέως Βελιγοστὴς Γεωργίου, ὁ ναὸς διακοσμήθηκε ἐκ νέου μὲ τοιχογραφίες, ποὺ ἀπηχούν τις προοδευτικὲς τάσεις τῆς ἐποχῆς τούς.



 

Μανῇ. Ἄνω Μπουλαριοί. Ἃι - Στρατηγὸς

Ὁ ναὸς τοῦ Ἀρχαγγέλου Μιχαὴλ κτίστηκε τὸν 11ο αἰῶνα καὶ ἔναν αἰῶνα ἀργότερα προστέθηκε μικρὸ προπυλο στα δυτικά. Ὁ καταγραφος ἐσωτερικὰ ναὸς διακοσμήθηκε σὲ δύο φάσεις, στα τέλη τοῦ 12ου καὶ στο β` μισὸ τοῦ 13ου αἰῶνα.

Μανῇ. Κουλούμι. Ἀσώματοι

Σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος ναὸς μὲ τροῦλο, ποὺ διασῴζει στο ἐσωτερικὸ τοῦ λίγες τοιχογραφίες τοῦ 13ου καὶ τοῦ 14ου αἱ.

Μανῇ. Σταυρί. Ἐπισκοπῇ

Ὁ ναὸς τῆς Παναγίας (ἀρχικὰ ἀφιερωμένος στον Ἅγιο Γεωργιο) γνωστὸς μὲ τὸ ὄνομα Ἐπισκοπῇ, εἲναι δίστυλος σταυροειδὴς ἐγγεγραμμένος μὲ τροῦλο. Ἡ φυσικὴ πολυχρωμία τῶν ὄψεων, τὰ μαρμάρινα ἀρχιτεκτονικὰ γλυπτὰ καὶ ὁ γραπτὸς διάκοσμος τοῦ ἐσωτερικοῦ τοῦ, ποὺ ἀνάγεται γύρω στο 1200, συνθέτουν ἕνα ἰδιαίτερα ἀξιολογο δημιούργημα τῆς βυζαντινῆς τέχνης.