Φεβρουάριος καὶ Ἀποκρέως ἢ Ἀποκρηὰ ἢ Ἀποκρέα ἢ Ἀποκρια ἢ Ἀποκριά. Εἰς τὸν πληθυντικὸν δὲ Ἀποκρηες ἢ Ἀποκρηὲς

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΕΣ
 

Ὁ δεύτερος μῆνας τοῦ ἔτους στο ἰσχῦον Γρηγοριανὸ (Νέο) Ἡμερολόγιο, περιλαμβάνει 28 μέρες καὶ 29 τὰ δίσεκτα ἔτη. Ἡ παραδοση για να δικαιολογήσει τις λιγότερες μέρες τοῦ λέει ὅτι ὁ Μάρτιος δανείστηκε ἀπὸ τὸ Φεβρουάριό τις τελευταῖες ἡμέρες τοῦ τις πιὸ χειμωνιάτικες, για να τιμωρήσει τῇ γριὰ τσοπάνισσά που καυχήθηκε ὅτι τελειώνοντας ὁ Μάρτιος δεν μπόρεσε να τῆς κάνει κακό. Για τὶς λιγότερες μέρες τοῦ λέγεται Κουτσοφλέβαρος. Ὄσο για τὸ Φλεβάρης ὁ λαὸς τὸ συνδέει μὲ τις φλέβες, δηλ. τὰ ὑπόγεια νερά που ἀρχιζουν τότε να βγαίνουν στην ἐπιφάνεια λόγω τῶν πολλῶν βροχῶν.
 

Οἱ τρεῖς πρῶτες μέρες τοῦ λέγονται «Συμογιορτα» ἀπὸ τὶς τρεῖς συνεχόμενες γιορτές, τοῦ Ἀγ. Τρύφωνα (1), τῆς Ὑπαπαντῆς (2) καὶ τοῦ Ἁγίου Συμεὼν (3), τὸν ὁποῖο τιμοὺν ἰδιαίτερα οἱ ἔγκυες γυναῖκες. Ὁ Ἅγιος Τρύφων εἲναι προστάτης τῶν ἀμπελουργῶν. Ἀκολουθεῖ ἡ γιορτὴ τοῦ Ἁγίου Χαράλαμπου (10) καὶ τοῦ Ἁγίου Βλασίου (11), ποιμενικοῦ ἁγίου.
 

Τὸ Φεβρουάριο φιλοξενοῦνται καὶ οἱ ἀποκριές, ἂν εἲναι τὸ Πάσχα πρώιμο. Ἀποκριὲς (= ἀποχὴ ἀπὸ τὸ κρέας) ἔχουμε δύο. Ἡ βδομάδα τῆς πρώτης ἀποκριὰς λέγεται κρεατινὴ ἢ ὁλοκριγια, κατὰ τὴν ὁποία δὲ νηστεύουν οὔτε τὴν Τετάρτη οὔτε τὴν Παρασκευή. Ἡ Πέμπτη αὐτῆς τῆς βδομάδας εἲναι ἡ Τσικνοπέμπτη, στην ὁποία κάθε σπίτι θὰ τσικνώσει τῇ γωνίᾳ τοῦ, θὰ ψήσει δηλ. χοιρινὸ κρέας καὶ θὰ μοσχοβολήσει ὁ ἀέρας. Τῇ μέρα αὐτῇ γίνονται συνεστιάσεις, οἰκογενειακὲς συγκεντρώσεις καὶ ντύνονται οἱ μασκαράδες.
 

Ἡ ἑπομένη βδομάδα εἲναι ἡ Τυρινὴ ἢ μακαρονοὺ γνωστὴ καὶ ὡς τρανὴ Ἀποκριά. Τὸ βραδὺ τῆς Τυρινὴς συγκεντρώνονται οἱ συγγενεῖς στο σπίτι τοῦ γηραιότερου τῆς οἰκογενείας για να γλεντήσουν καὶ να συχωρεθούν, γιατὶ ἀρχίζει ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ (Σαρακοστή) που εἲναι μακρὰ περίοδος νηστείας καὶ προετοιμασίας για τὸ Πάσχα.
 

Οἱ μεταμφιέσεις (καρναβάλια) ἀποτελοῦν τὶς κυριότερες ἀποκριάτικες ἐκδηλώσεις. Ὑπάρχουν μεταμφιέσεις μὲ πρωτογονικὸ χαρακτῆρα (κουδουνάτοι, γενίτσαροι, μποῦλες, γεροί, Βλάχικος γάμος κ.α.), ἀναπαραστάσεις γαμήλιας πομπῆς, σάτιρες, παρωδίες δικαστηρίου. Ἡ ἐλευθεροστομία καὶ τὰ ἀστεῖα εἲναι συνηθισμένα, γιατὶ τὸ καλεῖ ἡ μέρα. Χαρακτηριστικὸ εἲναι καὶ τὸ ἔθιμο τῆς ἁφῆς (ἀνάμματος) τῆς φωτιάς που λειτουργεῖ ἐξαγνιστικὰ για τῇ σαρακοστῇ.
 

Τὰ Σάββατα τῆς Ἀποκριὰς καὶ τῆς Σαρακοστῆς εἲναι Ψυχοσάββατα, ὅπου μοιράζονται κόλλυβα καὶ φαγητὰ καὶ οἱ συγγενεῖς μνημονεύουν μέσω τοῦ παπά τις ψυχὲς (μνημόσυνα).
 

Ἡ Καθαρῇ Δευτέρα ἀποτελεῖ συνέχεια τῆς Ἀποκριὰς καὶ γι' αὐτὸ ὑπάρχουν πολλὰ δρώμενά που ἀποσκοποῦν στην εὐετηρία (καλοχρόνια). Τῇ μέρα αὐτῇ δεν καταναλώνονται τὰ ὑπόλοιπα τῆς Τυρινὴς καὶ δίνονταν παλιοτέρα σὲ ὅσους δὲ νήστευαν π.χ. στους γύφτους.
 

Ὅλη τῇ Σαρακοστῇ ὁ κόσμος νηστεύει τὸ κρέας, τὰ ἀβγά, τὰ γαλακτοκομικὰ μὲ ἑξαίρεση τοῦ Εὐαγγελισμοὺ (25 Μαρτίου) καὶ τῶν Βαιῶν ὅπου ὁ κόσμος καταναλώνει ψάρια.
 

Κάθε Παρασκευὴ τελοῦνται οἱ Χαιρετισμοὶ τῆς Παναγίας, ἐνῶ τὰ Ψυχοσάββατα εἲναι ἀφιερωμένα στους νεκροὺς γι' αὐτὸ φτιάχνουν κόλλυβα καὶ τὰ πηγαίνουν στην ἐκκλησία.
 

Ἡ Σαρακοστὴ παριστάνονταν ὡς γυναῖκα ξερακιανή, αὐστηρή, χωρὶς στόμα (γιατὶ δεν πρέπει να τρώει) καὶ μὲ ἐφτὰ πόδια, ὄσες εἲναι καὶ οἱ ἑβδομάδες που μεσολαβοὺν μέχρι τὸ Πάσχα.

 

Ἀναφέραμε μερικὲς πληροφορίες καὶ ἔθιμα τοῦ λαοῦ μας. Να εὐχηθοῦμε λοιπὸν καλὲς ἀποκριὲς καὶ καλῇ Σαρακοστὴ σὲ ὅλους.

Κώστας Μπατσάκης